Laatste update 26/01/2026 door Redactie

Alcalá de Henares is een historische stad in de regio Madrid, ongeveer 35 kilometer ten noordoosten van de Spaanse hoofdstad. De stad telt ruim 195.000 inwoners en staat wereldwijd bekend als geboorteplaats van Miguel de Cervantes en als een van de belangrijkste universiteitssteden van Spanje. Sinds 1998 staat Alcalá de Henares op de UNESCO‑werelderfgoedlijst vanwege haar uitzonderlijke stedelijke structuur, de historische universiteit en de rol die de stad speelde in de ontwikkeling van de Spaanse taal.

De stad combineert een rijk cultureel erfgoed met een levendige moderne sfeer. Hoewel Alcalá tegenwoordig ook een forenzenstad voor Madrid is, blijft het historische centrum een trekpleister voor bezoekers die op zoek zijn naar cultuur, geschiedenis en authentieke Spaanse architectuur.

Geschiedenis

De oorsprong van Alcalá de Henares gaat terug tot de Romeinse nederzetting Complutum, die zich ontwikkelde langs de rivier de Henares. De Romeinen bouwden hier een geplande stad met een forum, thermen en woonwijken. De naam Alcalá komt van het Arabische al‑qala, wat fort betekent, verwijzend naar het nabijgelegen Moorse fort.

In 1499 stichtte kardinaal Francisco Jiménez de Cisneros de Universiteit van Alcalá, een van de eerste speciaal geplande universiteitssteden ter wereld. De universiteit speelde een cruciale rol in de humanistische beweging en in de ontwikkeling van het Castiliaans als standaardtaal.

In de 19e eeuw verhuisde de universiteit naar Madrid, maar in 1977 werd de instelling opnieuw opgericht in Alcalá. Vandaag de dag is het een moderne universiteit met internationale uitstraling, gevestigd in prachtig gerestaureerde historische gebouwen.

Bezienswaardigheden

Universiteit van Alcalá

De universiteit is het hart van de stad en een van de belangrijkste monumenten van Spanje. Het hoofdgebouw, het Colegio Mayor de San Ildefonso, is beroemd om zijn renaissancistische gevel en de binnenplaatsen die tot de mooiste van het land behoren. De universiteit is toegankelijk via rondleidingen en vormt een essentieel onderdeel van elk bezoek.

Geboortehuis van Miguel de Cervantes

Het geboortehuis van de schrijver van Don Quijote is omgebouwd tot museum. Het toont meubels, gebruiksvoorwerpen en reconstructies van het dagelijks leven in de 16e eeuw. Het museum ligt aan de Calle Mayor, een van de oudste en best bewaarde straten van de stad.

Calle Mayor

Deze lange, met arcades omzoomde straat is een van de mooiste historische winkelstraten van Spanje. De straat dateert uit de middeleeuwen en vormt het commerciële hart van Alcalá. Hier vind je winkels, cafés en historische gebouwen.

Kathedraal van Santos Niños Justo y Pastor

Deze gotische kathedraal is gewijd aan twee jonge martelaren uit de Romeinse tijd. De kerk heeft een indrukwekkende toren die te beklimmen is voor een panoramisch uitzicht over de stad.

Plaza de Cervantes

Het centrale plein van Alcalá is een ontmoetingsplek voor bewoners en bezoekers. Het plein wordt omringd door historische gebouwen, waaronder het stadhuis en het Corral de Comedias, een van de oudste theaters van Europa.

Corral de Comedias

Dit 17e‑eeuwse theater is een van de oudste nog bestaande theaters van Europa. Het werd oorspronkelijk gebouwd als openluchtpodium en later overdekt. Tegenwoordig worden er rondleidingen en voorstellingen gegeven.

Archeologisch gebied Complutum

Net buiten het centrum liggen de resten van de Romeinse stad Complutum. Bezoekers kunnen er villa’s, mozaïeken en openbare gebouwen bekijken. Het nabijgelegen Huis van Hippolytus toont een prachtig bewaard mozaïek en geeft inzicht in het Romeinse leven.

Palacio Arzobispal

Het voormalige aartsbisschoppelijk paleis speelde een belangrijke rol in de Spaanse geschiedenis. Hier vond in 1486 de eerste ontmoeting plaats tussen Christoffel Columbus en de katholieke vorsten, die uiteindelijk leidde tot zijn reis naar Amerika.

Cultuur en evenementen

Alcalá de Henares heeft een rijk cultureel leven met jaarlijks terugkerende evenementen die bezoekers uit heel Spanje aantrekken.

Semana Cervantina

Een cultureel festival ter ere van Cervantes, met markten, optochten, toneelstukken en historische re‑enactments. Het festival is door UNESCO erkend als immaterieel cultureel erfgoed.

Semana Santa

De processies tijdens de Goede Week behoren tot de belangrijkste religieuze evenementen van de stad.

Don Juan en Alcalá

Een openluchtvoorstelling van het klassieke toneelstuk Don Juan Tenorio, jaarlijks opgevoerd in de historische straten en pleinen van de stad.

Toeristische wetenswaardigheden

UNESCO‑werelderfgoed

Alcalá de Henares is een van de 25 Spaanse steden die op de UNESCO‑werelderfgoedlijst staan. De erkenning is gebaseerd op de unieke stedelijke structuur, de universiteit en de culturele betekenis van de stad.

Stad van de Spaanse taal

De universiteit speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van het moderne Spaans. De eerste meertalige bijbel, de Biblia Políglota Complutense, werd hier gedrukt.

Gastronomie

Typische gerechten uit Alcalá en de regio zijn onder andere:

• Costrada de Alcalá, een lokaal dessert van bladerdeeg en room
• Migas, een traditioneel gerecht van broodkruimels
• Sopa castellana, een knoflooksoep
• Lokale wijnen uit de regio Madrid

Wandelroutes en natuur

De stad ligt aan de rand van het natuurgebied Parque Regional del Sureste, waar wandel- en fietsroutes door rivierdalen, wetlands en heuvels lopen.

Bereikbaarheid

Alcalá de Henares is uitstekend bereikbaar:

• Per trein: Cercanías‑lijnen C2 en C7 verbinden de stad met Madrid.
• Per auto: via de A‑2 snelweg.
• Per vliegtuig: de luchthaven Madrid‑Barajas ligt op circa 20 minuten rijden.

Praktische tips voor bezoekers

• Plan een bezoek aan de universiteit vroeg op de dag om drukte te vermijden.
• Combineer een stadswandeling met een bezoek aan Complutum voor een compleet historisch beeld.
• De stad is compact en goed te voet te verkennen.
• Voor gezinnen is het Cervantesmuseum een laagdrempelige en leerzame activiteit.
• In de zomer kunnen temperaturen hoog oplopen; bezoek monumenten dan bij voorkeur in de ochtend.

Bronnenlijst

1. Gemeente Alcalá de Henares https://www.ayto-alcaladehenares.es
2. UNESCO – Alcalá de Henares https://whc.unesco.org/en/list/876 Universidad de Alcalá
   https://www.uah.es
3. Toerisme Alcalá de Henares https://www.turismoalcala.es
4. Historische informatie en Romeinse site Complutum https://www.complutum.es